Przed Wami pierwszy z serii wpisów cyklu, w którym dzielę się szczegółowym autorskim tłumaczeniem i interpretacją tekstów popularnych utworów muzycznych. W tej odsłonie tłumaczenie tekstu utworu grupy A Perfect Circle — ‚Disillusioned’ | ‚Rozłudzeni’. Więcej na temat serii w pierwszym wpisie z kategorii Kreatywna Lektura Muzyczna.

Zapraszam do Muzycznej Lektury! — Kreatywny Kajetan

Disillusioned
Rozłudzeni

(Dope-dope-dopamine, on dopamine…)
(Doping-ćpanie-dopamina, na dopaminie…)*

We have been overrun by our animal desire
Zostaliśmy przejęci** przez nasze zwierzęce pragnienie
Addicts of the immediate keep us obedient and unaware
Uzależnieni od natychmiast utrzymują nas w posłuszeństwie i nieuwadze
Feeding this mutation, this Pavlovian despair
Karmiąc tę mutację, tę rozpacz Pawłowa***

We’ve become disillusioned
Staliśmy się rozłudzeni
So we run towards anything glimmering
Więc pędzimy ku wszystkiemu co błyszczy

|

Time to put the silicon obsession down
Czas odstawić tę krzemową obsesję****
Take a look around, find a way in the silence
Rozejrzeć się, odnaleźć drogę w ciszy
Lie supine away with your back to the ground
Ułożyć na wznak plecami na ziemi

Dis- and re-connect to the resonance now
Roz- i po-łącz się teraz z wibracją
You were never an island
Nigdy nie byłeś wyspą

Unique voice among the many in this choir
Wyjątkowy głos wśród wielu w tym chórze
Tuning into each other, lift all higher
Dostrajając je z sobą, unieś wszystkie ku górze*****

|

(Dopamine, on dopamine…)
(Dopamina, na dopaminie…)

Willingly been re-wired by clever agents within
Własnowolnie przetaktowani przez sprytne wewnętrzne czynniki
Looping our reflections, our obsessions draw us in
Zapętlając nasze refleksje, nasze obsesje wciągają nas
Fix and fixation, no sentience beyond
Umiejscowienie i utrwalenie, żadnego pojęcia ponad to

We’ve become disillusioned
Staliśmy się rozłudzeni
So we dive like crows towards anything glittering
Więc nurkujemy jak wrony ku wszystkiemu co się świeci

|

Time to put the silicon obsession down
Czas odstawić tę krzemową obsesję
Take a look around, find a way in the silence
Rozejrzeć się, odnaleźć drogę w ciszy
Lie supine away with your back to the ground
Ułożyć na wznak plecami na ziemi
Dis- and re-connect to the resonance now
Roz- i po-łączyć się z wibracją teraz
You were never an island
Nigdy nie byłaś wyspą

Unique voice among the many in this choir
Wyjątkowy głos wśród wielu w tym chórze
Tuning into each other, lift all higher
Dostrajając się do siebie, unieśmy wszystkie ku górze

|

przypisy

* — dopamina — jest neuroprzekaźnikiem wytwarzanym w mózgu i rdzeniu kręgowym; obok serotoniny jest traktowana jako jeden z najważniejszych czynników pozwalających na pracę tzw. ‚układu nagrody‚ w mózgu, który odgrywa istotną rolę w grupie procesów mózgowych, kontrolujących działanie procesów motywacji, pożądania i pragnienia.
Poziom dopaminy wpływa między innymi na takie stany i funkcje organizmu, jak nastrój, sen, uczenie się, ruch, koncentracja, uważność, przepływ krwi.
Zbalansowany poziom dopaminy w organizmie umożliwia płynne wykonanie działań odruchowych bez udziału świadomości oraz reguluje poziom adrenaliny, co wpływa na usprawnienie efektywności naszych nawykowych działań i upewnia mózg, że znajduje się on w tzw. ‚strefie komfortu’, nie zaś w stanie ‚walki lub ucieczki’.
Wyższy niż zwyczajowy poziom dopaminy najczęściej prowadzi do poczucia euforii, błogości oraz zwiększonej motywacji i koncentracji. Z tego powodu wszystko, co ją wyzwala, może uzależniać, podobnie jak silne substancje euforyczne.

** — przejęci (‚overrun’) — prawdopodobnie najbliższe intencji autora jest znaczenie tego słowa w kontekście synonimicznego „przeprogramowani” – programy wykonywane w danej chwili w pamięci maszyny np. komputera, są „uruchomione” w języku polskim, w języku angielskim natomiast „biegną” (‚run’ – biec). Nadpisanie algorytmu sterującego jednym programem przez aktualizację / wirus, sprawia że program zostaje „przejęty”, a nowa jego wersja „biegnie ponad” (‚over-run’) wersją działającą do tej pory.

*** — rozpacz Pawłowa — chodzi o odniesienie do tzw. „odruchu psa Pawłowa”, czyli odruchu warunkowego ; jest to rodzaj reakcji jednostki na bodziec, do którego jest ona przyzwyczajona poprzez systematyczne warunkowanie.
W przypadku „psa Pawłowa” była to produkcja śliny u psów, które w wyniku przeprowadzonego na początku XX wieku eksperymentu zostały przyzwyczajone do tego, że za każdym razem gdy słyszą dźwięk dzwonka, niebawem otrzymają jedzenie — po regularnym powtarzaniu eksperymentu, psy biorące w nim udział zaczęły produkować duże ilości śliny na sam słyszany dźwięk dzwonka, nawet jeśli w chwilę po nim nie dostawały jedzenia.
W tym ciekawym zestawieniu słów autor sugeruje, że w wyniku obecności (czy braku) pewnych zaprogramowanych nawykowo bodźców, reagowanie emocją — rozpaczą — również może stać się rodzajem odruchu warunkowego.

**** — krzemowa obsesja — komórki nerwowe wytwarzają dopaminę w większych ilościach, kiedy wykonujemy jakieś nawykowe działanie związane z natychmiastową gratyfikacją dla układu nerwowego, który przekonuje mózg, iż znajdujemy się wtedy w ‚strefie komfortu’. Przykładami takich działań mogą być zarówno regularne ćwiczenia fizyczne czy medytacja, jak i zjedzenie słodyczy czy zażycie innej używki, do której nasze ciało zostało przyzwyczajone.
Co ciekawe (i istotne dla interpretacji tekstu tego utworu) ostatnie badania naukowe ukazały, że jednym z takich nawykowych działań, powodujących wyjątkowo duże wyrzuty dopaminy w ciele, jest przeglądanie (zwłaszcza na dotykowym ekranie smartfona) ściany na profilu społecznościowym, połączone z szybkim pozostawianiem ‚polubień’. „Krzemowy” — czyli silikonowy — jest odniesieniem do materiału, z którego wykonane są nasze telefony i komputery, umożliwiające nam realizację tego swoistego uzależnienia.
Zaburzenia w poziomie dopaminy w ciele prowadzą do pogłębienia stresu, zaburzeń koncentracji i problemów z motywacją. Udowodniono, że niedobór dopaminy lub stałe utrzymywanie jej wysokiego poziomu wpływa bezpośrednio na możliwość wystąpienia szeregu zaburzeń psychicznych i chorób, takich jak depresja, nadpobudliwość, stany lękowe, czy apatia.

***** — dostrajając je z sobą, unieś wszystkie ku górze — tutaj mamy bardzo ciekawe odniesienie do zjawiska występującego w chórze wykorzystującym tzw. ‚śpiew biały’ lub ‚śpiew gardłowy’ — jeśli uczestnikom chóru uda się zestroić wibrację i natężenie swoich indywidualnych głosów, w przestrzeni pomiędzy chórzystami wytwarza się interesujące wrażenie słuchowe. Polega ono na tym, że różne głosy słyszalnie ‚łączą się w jeden’, znacząco wzrasta wtedy odczuwane natężenie tego ‚połączonego głosu’ oraz powstaje złudzenie, jakoby ten ‚połączony głos’ znajdował się w fizycznej przestrzeni wyżej, niż uczestnicy chóru zestrojonych ze sobą głosów.

nota tłumacza

Zaskakujące polskie słowotwórstwo w tytule utworu wynika ze spostrzeżenia ciekawej zbieżności fonetycznej i znaczeniowej angielskich słów ‘disillusion’ i ‘dissolution’ :

disillusion = rozczarować, rozwiać złudzenia, pozbawić złudzeń
dissolution = rozwiązanie, rozpad, rozpuszczanie, rozwiązłość
(za słownikiem portalu bab.la, https://pl.bab.la)

https://en.oxforddictionaries.com/definition/disillusion
https://en.oxforddictionaries.com/definition/dissolution
(definicje słownikowe obu słów, w języku angielskim)

W kontekście liryki całego utworu, na wykazane wyżej podobieństwo naprowadziło mnie zwrócenie uwagi na sposób, w jaki Maynard Keenan (wokalista) wyjątkowo intonuje słowo ‘disillusioned’ w refrenie.

Zgodnie z regułami akcentowania w amerykańskim angielskim, nacisk powinien być tu położony na dźwięk ‚u’ i przedłużenie poprzedzającego go zestawu dwóch głosek ‚l’ – tymczasem słyszymy dźwięk ‚i’ potraktowany podobnie do ‚o’, krótkie ‚l’ i niemal niemą końcówkę ‚-ed’, określającą tryb dokonany czasownika.

Sprawia to wrażenie, jakby wokalista celowo pozostawiał słuchaczowi przestrzeń do możliwej interpretacji kluczowego słowa utworu jako zbliżonego do niego w wydźwięku i w pewnym stopniu także w znaczeniu zwrotu: ‚dissolution’ (‚roztwór’).

Znam dobrze twórczość wokalną Maynarda (TOOL, A Perfect Circle) i jego ponadprzeciętne umiejętności manipulowania znaczeniem i rytmiką słów. Niezależnie od rzeczywistej poprawności mojej interpretacji opisanego przed chwilą zabiegu, jestem w stanie przyjąć ją jako punkt wyjścia do równie kreatywnej zabawy słowem w języku ojczystym.

Ta specyficzna ekspresja wokalna artysty skłoniła mnie do poszukiwań polskiego odpowiednika pojedynczego, czterosylabowego słowa, będącego dobrym przekładem dla ‘disillusion’. Ponieważ nie znalazłem podobnego zwrotu w języku polskim – uznałem, że należy jakiś wymyślić.

Niniejszym pozwalam sobie na użycie w przekładzie autorskiego słowotworu „rozłudzenie” (roz-cieńczyć + -łudzić), będącego w mojej opinii wyrażeniem dobrze opisującym nasze ugruntowane wewnętrznie pozbywanie się złudzeń poprzez bierny udział w mechanicznym procesie rozpuszczenia substancji psyche w roztworze wirtualnej rzeczywistości.

ŹRÓDŁA:

OFICJALNY KLIP AUDIO UTWORU na YouTube

Utwór Disillusioned [Audio]
Wykonawca A Perfect Circle
Dostępny w YouTube na podstawie licencji udzielonej przez
UNIAO BRASILEIRA DE EDITORAS DE MUSICA – UBEM, ASCAP, LatinAutor – UMPG, LatinAutor, CMRRA, BMG Rights Management, LatinAutor – PeerMusic i inne stowarzyszenia zajmujące się prawami do muzyki (5)

TEKST ORYGINALNY UTWORU

TŁUMACZENIE

Kajetan Wiecha | Kreatywny Kajetan (własne)

Tłumaczenie tekstu utworu oraz oficjalny klip audio publikuję wyłącznie w celach niekomercyjnych i edukacyjnych, zgodnie z prawem cytatu w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa oraz nauczanie.